Rouw kent een eigen beweging, geen enkel rouwproces is te vergelijken met dat waar een ander doorgaat. Mijn eigen rouwprocessen ben ik in de loop der tijd gaan herkennen. Bepaalde gevoelens vertellen me dat ik bezig ben om een specifieke rouw opnieuw vast te houden, te bekijken, met de inzichten en ervaringen van nu. Rouw is eigenlijk een proces dat nooit echt ‘af’ is, althans zo ervaar ik het. Niet dat het daarmee loeizwaar blijft, die zwaarte neemt in tijd af.

Onlangs was ik bezig om familie foto’s in een cloud te zetten zodat deze ook toegankelijk zijn voor mijn volwassen kinderen. Dan ontstaat er vanzelf een mijmeren, komen herinneringen langs die wat verder naar achter waren gedreven, en ook komen de mensen langs die niet langer meer in mijn leven zijn. Sommige foto’s kan ik met een glimlach van herinneren bekijken, andere met een glimlach én traan van gemis.

Zo is er ook een video, die op zichzelf best wel hevig is. Deze heb ik inmiddels ik denk een keer of 8 bekekeken (door de jaren heen). Het is de video die gemaakt werd tijdens de uitvaart van mijn vader, die in het buitenland bij een verkeersongeval om het leven kwam. Mijn moeder overleefde dat ongeluk ternauwernood en heeft weken in coma gelegen. In de tijd dat zij in Duitsland in een ziekenhuis lag was hier de uitvaart van haar man en grote liefde, onze vader en schoonvader, en opa. De video werd gemaakt zodat als mijn moeder zou bijkomen we een tastbare herinnering hadden aan de manier waarop wij, vanuit ons zelf maar ook vanuit en voor haar, afscheid namen. We hoopten dat er ooit een moment zou komen dat ze in staat zou zijn deze video te zien, of in ieder geval dat ze de keuze kon maken. Het is in mijn optiek één van de vreselijkste dingen die je mee kunt maken, dat de liefde van je leven overlijdt, je na diens dood erover geïnformeerd wordt en het proces van afscheid nemen samen met dierbaren al voorbij is.
Dat anderen de besluiten moesten nemen omtrent die erg persoonlijk en intieme gebaren en rituelen die bij een uitvaart horen. Die video dus, en de foto’s die door een professionele fotograaf werden gemaakt, zijn tevens onderdeel van mijn rouwproces. Het is niet anders dan foto’s bekijken van bijvoorbeeld een huwelijk, tijdens het kijken worden deuren naar herinneringen geopend. Ineens herinner je je weer iets dat iemand zei, of een bepaalde glimlach, een knuffel. Het zien van foto’s die op een uitvaart gemaakt worden zijn net zo, ooit heb ik erover getwijfeld om rouwfotograaf te worden omdat ik het een ontzettend mooi en intiem iets is dat je mensen in rouw mee kunt geven. Die tastbare herinneringen aan hun afscheid nemen.

Elke keer wanneer ik de foto’s van die dag bekijk dan is het alsof er andere deuren worden geopend. Er was natuurlijk ook zoveel dat deze uitvaart ‘anders’ maakte. Een uitvaart regelen van één ouder terwijl de ander in coma ligt, de administratieve rompslomp die daaromheen hangt. Maar ook ogenschijnlijk kleine dingen die in gevoel zo groot kunnen zijn, ik wilde specifieke bloemen op de kist van mijn vader leggen, uit naam van mijn moeder. Er waren drie boeketten die betekenis hadden, maar niemand wist meer welke bloemen dat waren en mijn moeder konden we het niet vragen.
De rouw van anderen die, soms vanuit onvermorgen, hun rouw op mijn schouders plaatsten. Gister las ik iets over secundair trauma en ineens viel dat kwartje, ten tijde van de uitvaart waren er mensen met secundair trauma. Voor hen was de shock immens groot en zij deelden dit vanuit hun gevoel en beleving, ik neem nog steeds niemand dit kwalijk. Maar het betekende voor mij dat er vrijwel geen ruimte was voor mijn stukje, voor mijn emoties. Ik was de sterke schouder waar iedereen op leunde. Dat gevoel heb ik jaren na de uitvaart gehad, de beelden en foto’s terug zien maakte dit opnieuw duidelijk voor me. Pas in de jaren later, toen het rumoer een beetje verstomde en de zorg voor mijn moeder meer losgelaten kon worden, kwam ik toe aan mijn persoonlijke stukje rouw. Die ruimte heb ik ook echt ingenomen, ik heb uren in mijn eentje doorgebracht met schrijven over wat ik had meegemaakt, met bekijken van de foto’s en video. Met in stilte terugdenken aan het leven met mijn vader toen hij er nog was, en toen mijn moeder nog de vrouw was die ze toen was. Want binnenin de rouw rond de dood van mijn vader lag een andere rouw, de rouw om het verlies van de vrouw die mijn moeder was. Het heeft een tijd geduurd voor ik dat, aan mijzelf, durfde toe te geven. Het voelde als verraad richting mijn moeder, het voelde als iets dat ik niet mocht voelen want ik moest toch dankbaar zijn dat zij het overleefd had? Dat blijft een dubbele. Hoe hard dit ook klinkt, ik had het haar gegund dat zij net als mijn vader tijdens een mooi moment samen heen mocht gaan. Dat ze alle strijden die ze daarna heeft moeten leveren niet had hoeven voeren. Dat leidde tot verwarring in mijn gevoel, hoe kon ik dankbaar zijn voor het leven dat zij had ná het ongeluk? Hoe kon ik dankbaar zijn voor de moeder die ik verloren had? Ik kan dat niet. Ik ben oprecht blij voor haar dat zij op haar eigen manier een kwalitatief leven heeft kunnen vinden na alles wat ze is kwijtgeraakt, maar dankbaarheid hoort daar niet in thuis.

Nu ben ik me er echt van bewust dat dit moeilijk kan zijn om te lezen, ik hoop dat jij als lezer mijn gevoel binnen de context van mijn persoonlijke rouw en beleving kunt plaatsen.