Soms kijk ik bewust een film waarvan ik weet dat het oude wonden raken kan. Vanavond keek ik naar It ends with us.
Zelfs al ben ik voorbereid omdat ik er bewust voor kies een film te kijken waar geweld binnen ene relatie, evenals geweld binnen een gezin, voorkomt dan nog kan het me op een bepaalde manier overvallen.

In deze film werd gekozen om de aspecten van geweld binnen de relatie te tonen zoals ze op dat moment door de vrouw beleefd werden. ‘Het was een ongeluk’, ‘hij deed dat niet express’. Terugkijkend heb ik heel wat geweldsuitbarstingen van mijn eerste man vergoelijkt, dat was mijn manier om te overleven. Jaren later heb ik het daar enorm moeilijk mee gehad, want was ik niet eigenlijk bezig geweest om mijzelf te verloochenen met op die manier overleven? Had ik niet moeten kiezen om het te stoppen? Om bij hem weg te gaan?

Dat laatste is me meermalen gevraagd, het is een vraag die vaak aan slachtoffers van relatiegeweld wordt gesteld ‘Waarom ga je niet weg?’, ‘Waarom blijf je dan?’

Er spelen echter zoveel factoren mee in het niet weggaan. Er is zoveel meer voor nodig dan ‘alleen moed’ om weg te (kunnen) gaan. Als de omgeving niets weet waar ga je dan naartoe? En als je dan bij familie of vrienden bent en de gewelddadige partner komt poeslief verhaal halen, of zet een grandioos toneelstukje neer waardoor jij als slachtoffer gepositioneerd wordt als slechterik, is het dan mogelijk om standvastig te blijven? Ik denk dat als ik in die positie was beland dat ik gewoon weer mee terug gegaan was, want hoe onveilig ik me ook voelde in het leven met hem, het huis waar we leefden was wel mijn thuis, een vertrouwde plek en daar sluimert eveneens een stukje veiligheid in.

Het is zoveel meer dan alleen maar ‘weggaan’ of ‘niet meer blijven’. Het is een leven en een wereld achterlaten die, met de onveiligheden en het geweld, bekend waren. Het onbekende is beangstigend, en hoe langer iemand in een gewelddadige relatie of omgeving geleefd heeft des te moeilijker is het om de overgang te maken naar een onbekende wereld. Want er zijn beschadigingen, er is afgebrokkeld zelfvertrouwen, er is een negatief zelfbeeld. Dat (en meer) zijn aspecten die meespelen in het in staat zijn om de stap te zetten.

Ik kon de stap niet zetten. Ik durfde niet, hij had me zo vaak gezegd ‘als je me verlaat dan maak ik je dood’. Ik was daar van overtuigd, hem verlaten was een verraad richting hem en elke vorm van verraad werd door hem keihard afgestraft. Te lief lachen naar een onbekende, te leuk gekleed uitgaan, te onzichtbaar zijn, te zichtbaar zijn, te hard praten, niet praten, dat waren in zijn ogen allemaal vormen van verraad. Het waren acties waarmee ik hem voor schut zette en dat rechtvaardigde het dat hij ‘mij moest corrigeren’. Kleineren, schreeuwen, zwijgen, negeren, opsluiten, buitensluiten, voor schut zetten bij familie of vrienden en schoppen en slaan waren de manieren waarmee hij dit deed.

Weggaan zou mijn dood betekenen, zo voelde het oprecht voor mij. Ik was niet in staat om dit te relativeren, ik was niet in staat om veilige situaties te bedenken waarin hij dit niet waar kon maken. Het voelde voor mij als uitzichtloos, ik zat muurvast en dus probeerde ik uit alle macht te overleven. Me dusdanig te gedragen dat hij geen reden zag mij te corrigeren.

Tot zich een situatie voordeed waarin hij een keuze zou kunnen maken, en die situatie deed zich uiteindelijk voor. Ik heb dat subtiel aangemoedigd, met schrik in mijn hart want ik was ongelooflijk bang dat hij het door zou hebben. Ik vond het tevens laf van mijzelf, ik durfde niet bij hem weg te gaan maar ik durfde wel hem aan te moedigen om verliefd te worden op een ander. Uiteindelijk is dat wel mijn redding geweest. Op een dag besloot hij dat hij niet meer met mij en de kinderen verder wilde, en die dag stopte een groot deel van het geweld richting mij. Helaas nog niet richting de kinderen, en dat was wat me in de film vanavond ook raakte. Dat is iets waar ik altijd moeite mee heb, er ontstond een situatie waarin ik ze niet kon beschermen gedurende de anderhalve dag in de twee weken dat ze bij hem waren. In de dagen dat ze bij mij waren, wat gelukkig het overgrote deel was, kon ik ze iets meegeven waardoor ze uiteindelijk eigen keuzes konden maken. Ik denk en hoop nog steeds dat hen dat gesterkt heeft om uiteindelijk te beslissen hun vader minder of geen deelgenoot van hun leven te laten zijn vanaf dat ze 12 waren en die keuze mochten maken.

De tentakels van het monster dat schuil gaat achter huiselijk geweld die kunnen onzichtbaar zijn en ver reiken. Vanavond heb ik er nog weer wat gevonden en me er van los kunnen maken.